Valutarisico en valutarisicobeheersing
De Groep is internationaal actief en is blootgesteld aan valutarisico’s, voornamelijk op grond van de US dollar (USD), de Singapore dollar (SGD), de Chinese yuan (CNY) en de Braziliaanse riaal (BRL). Valutarisico’s komen voort uit toekomstige commerciële transacties, verantwoorde activa en passiva, en netto-investeringen in buitenlandse activiteiten.

Het valutarisico beleid is primair gericht op het beschermen van de waarde van de kasstromen binnen Vopak. Zowel toekomstige kasstromen gerelateerd aan (des)investeringen als ook kasstromen uit de operationele en financieringsactiviteiten worden in aanmerking genomen. Per kwartaal worden valutarisico’s in kaart gebracht en wordt de afdekkingstrategie geëvalueerd en vervolgens ter goedkeuring aan de Raad van Bestuur aangeboden.

Over het algemeen geldt dat de operationele opbrengsten en kosten voornamelijk in dezelfde valuta luiden, waardoor de risico’s van transactieposities in vreemde valuta uit hoofde van operationele activiteiten voor Vopak beperkt zijn. Echter, in sommige landen (met name Latijns-Amerika) is de opbrengstenstroom voor een belangrijk deel in USD terwijl de operationele kosten in lokale valuta luiden. In deze landen wordt gestreefd naar een natuurlijke afdekking van het transactierisico. Eventuele materiële netto transactieposities kunnen volledig worden afgedekt door valutatermijncontracten.

Het belangrijkste vreemde valutarisico vloeit voort uit de omrekening van investeringen in buitenlandse activiteiten waarvan de netto-investeringen onderhevig zijn aan vreemde valutarisico’s. The Groep is ook gevoelig voor het translatierisico als gevolg van de omrekening van het resultaat van buitenlandse activiteiten.

Translatierisico als gevolg van investeringen in buitenlandse activiteiten
Netto-investeringen in buitenlandse activiteiten worden in principe afgedekt met leningen in dezelfde valuta en valutatermijncontracten, waarbij hedge accounting wordt toegepast. De hoogte van de afdekking wordt met name bepaald door de verwachte verhouding tussen nettofinancieringspositie en EBITDA van de dochterondernemingen voor de komende drie jaren, waarbij rekening gehouden wordt met de belastingeffecten en de kosten van afdekking. In bepaalde situaties, zoals bij nieuwe investeringen, kan besloten worden om meer af te dekken dan op basis van de optimale verhouding tussen nettofinancieringspositie en de EBITDA gerechtvaardigd zou zijn. Hierdoor kan een situatie ontstaan waarin de nominale waarde van de afdekkingen de boekwaarde van de onderliggende activa overstijgt. Gedurende het boekjaar 2008 zijn er, evenals in 2007, geen afdekkingen geweest die de boekwaarde van de onderliggende activa overstijgen.

In overeenstemming met het valutarisicobeleid heeft Vopak middels cross currency interest rate swaps (CCIRS) voor een totaal bedrag van USD 160 miljoen vastrentende leningen omgezet naar EUR 133.1 miljoen vastrentende leningen omdat de financiering in US dollars hoger was dan de daaraan gekoppelde investeringen en leningen in buitenlandse activiteiten. Het valutagedeelte van de marktwaardemutaties met betrekking tot de hoofdsom van de CCIRS wordt direct verwerkt in de winst- en verliesrekening en compenseert de koersverschillen op de afgedekte leningen.

Iedere rapportagedatum wordt voor hedge accounting doeleinden de effectiviteit van de hedgerelaties zowel prospectief als retrospectief getest. De uitkomsten van de effectiviteitstesten moeten voldoen aan het effectiviteitscriterium (tussen 80% en 125%) zoals gedefinieerd in IAS 39. Alle hedges waren effectief gedurende 2008 en 2007.

Effecten van wijzigingen valutakoersen op financiële instrumenten
De waarde van vreemd vermogen en afdekkingsinstrumenten die in andere valuta luiden dan de functionele valuta van de entiteiten waardoor zij worden aangehouden, zijn onderhevig aan valutakoersveranderingen. De sensitiviteitanalyse toont de effecten van veranderingen in valutakoersen op het nettoresultaat en het eigen vermogen. De gevoeligheidsanalyse voor valutarisico’s is gebaseerd op de volgende veronderstellingen:

• het translatierisico voor de vorderingen en schulden in vreemde valuta voortvloeiende uit commerciële transacties is niet in deze analyse opgenomen, aangezien dit risico niet materieel wordt geacht;
• voor het bepalen van de redelijkerwijs mogelijke verandering in valutakoersen is gekeken naar het verschil tussen de hoogste en laagste valutakoers op rapportage data in de boekjaren; 
• voor het bepalen van de reële waardewijziging van derivaten zijn scenario analyses uitgevoerd in het treasury management systeem;
• het valutarisico op intercompany verhoudingen wordt meegenomen in de analyse;
• het effect op het nettoresultaat wordt bepaald voor de periode van één jaar;
• het tonen van de effecten op de koersverschillenreserve netto-investeringen is geen vereiste onder IFRS 7, maar is opgenomen omdat de wijziging in de hedges door wijzigingen in de netto-investeringen wordt gecompenseerd.

Het translatierisico wordt voor Vopak voornamelijk bepaald door de US dollar (USD), de Singapore dollar (SGD), de Chinese yuan (CNY) en de Braziliaanse riaal (BRL). De gevoeligheid voor deze valuta’s kan als volgt worden weergegeven voor de balansposities per 31 december 2008 en per 31 december 2007.

Effecten van wijzigingen valutakoersen op balansposities per 31 december 2008

Effecten van wijzigingen valutakoersen op balansposities per 31 december 2007

Effecten van wijzigingen valutakoersen op de omrekening van de resultaten van buitenlandse activiteiten
De resultaten van de Groep worden ook beïnvloed door de omrekening van de resultaten van de buitenlandse activiteiten.

Het translatierisico met betrekking tot de omrekening van de nettoresultaten van buitenlandse entiteiten naar euro’s wordt voor Vopak voornamelijk bepaald door de Singapore dollar (SGD) en de US dollar (USD). De gevoeligheid voor deze valuta is als volgt weer te geven:

Een wijziging van de EUR/USD-koers met 10 dollarcent heeft ongeveer de volgende invloed op de cijfers van Vopak (gebaseerd op 2008-cijfers):

• opbrengsten uit dienstverlening wijzigt met EUR 10,7 miljoen (2007: EUR 11,4 miljoen);
• bedrijfsresultaat (EBIT) wijzigt met EUR 3,6 miljoen (2007: EUR 3,5 miljoen);
• nettoresultaat wijzigt met EUR 2,3 miljoen (2007: 2,2 miljoen).

Een wijziging van de EUR/SGD-koers met 10 dollarcent heeft ongeveer de volgende invloed op de cijfers
van Vopak (gebaseerd op 2008-cijfers):

• opbrengsten uit dienstverlening wijzigt met EUR 5,8 miljoen (2007: EUR 4,8 miljoen);
• bedrijfsresultaat (EBIT) wijzigt met EUR 2,7 miljoen (2007: EUR 2,2 miljoen);
• nettoresultaat wijzigt met EUR 1,5 miljoen (2007: EUR 1,5 miljoen).

Renterisico en renterisicobeheersing
Het renterisicobeleid van Vopak is gericht op het beheersen van de nettofinancieringslasten voor fluctuaties in de marktrente, rekening houdend met het langetermijnprofiel van de onderneming. Verstrekte en opgenomen leningen tegen vaste rentetarieven stellen de Groep bloot aan een reële-waarderenterisico. Verstrekte en opgenomen leningen tegen een variabele rente stellen de Groep bloot aan een kasstroomrenterisico.

Renteswapcontracten en renteopties kunnen worden gebruikt om het gewenste risicoprofiel te bereiken. Bij het aangaan van een nieuwe financiering wordt het renterisico in kaart gebracht en mogelijke afdekkingen geïdentificeerd.

Rekening houdend met renteswaps was per 31 december 2008 61% (2007: 81%) van de totaal rentedragende leningen ten bedrage van EUR 972,1 miljoen (2007: EUR 672,2 miljoen) gefinancierd tegen een vast rentetarief, met resterende looptijden tot veertien jaar. De vermindering van het gedeelte met een vast rentetarief is veroorzaakt door een verhoging van de financiering met een variabele rente door middel van de doorlopende kredietfaciliteit. Hierdoor is de vennootschap blootgesteld aan zowel een kasstroomrisico als aan risico van reële-waardeaanpassing als gevolg van wijzigingen in de marktrente.

Hedging vast USD renteprofiel naar vast EUR renteprofiel
In het kader van het renterisicobeleid heeft Vopak middels cross currency interest rate swaps (CCIRS) voor een totaal bedrag van USD 160 miljoen vastrentende leningen omgezet naar EUR 133,1 miljoen vastrentende leningen. De doelstelling is om schommelingen in de rentelasten als gevolg van volatiliteit van de USD te beperken. Er wordt cash flow hedge accounting toegepast.

De effectiviteit van de hedgerelaties wordt zowel prospectief als retrospectief getest. De testen worden minimaal per rapportagedatum uitgevoerd. De uitkomsten van de effectiviteitstesten moeten voldoen aan het effectiviteitscriterium (tussen 80% en 125%) zoals gedefinieerd in IAS 39. Alle hedges waren effectief gedurende 2008 en 2007.
Hedging variabel renteprofiel naar vast renteprofiel Voor een bancaire lening van SGD 200 miljoen met een variabel renteprofiel is SGD 147 miljoen geconverteerd naar een vast renteprofiel. Voor deze afdekking wordt cash flow hedge accounting toegepast.

De effectiviteit van de hedgerelaties wordt zowel prospectief als retrospectief getest. De testen worden minimaal per rapportagedatum uitgevoerd. De uitkomsten van de effectiviteitstesten moeten voldoen aan het effectiviteitscriterium (tussen 80% en 125%) zoals gedefinieerd in IAS 39. Alle hedges waren effectief gedurende 2008 en 2007.

Hedging vast renteprofiel naar variabel renteprofiel
De huidige rentedragende schuld bestaat voor een groot deel uit financieringen in US dollars met een vaste rente. In totaal is USD 100 miljoen van deze rentedragende schuld middels renteswaps geconverteerd naar een variabel renteprofiel. Voor deze afdekking wordt fair value hedge accounting toegepast.

De effectiviteit van de hedgerelaties wordt zowel prospectief als retrospectief getest. De testen worden minimaal per rapportagedatum uitgevoerd. De uitkomsten van de effectiviteitstesten moeten voldoen aan het effectiviteitscriterium (tussen 80% en 125%) zoals gedefinieerd in IAS 39. Alle hedges waren effectief gedurende 2008 en 2007.

Effecten van wijziging marktrente (IFRS 7)
De sensitiviteitanalyse toont de effecten van veranderingen in marktrentes op het nettoresultaat en het eigen vermogen, waarbij de analyse voor renterisico’s is gebaseerd op de volgende veronderstellingen:

• voor het bepalen van de redelijkerwijs mogelijke verandering in marktrentes is gekeken naar het verschil in marktrentes aan het begin en einde van de boekjaren. Vanwege de volatiliteit van de marktrente in 2008 heeft Vopak per jaareinde 2008 gekozen voor een vast percentage van 25% als redelijkerwijs mogelijke verandering in marktrente;
• voor het bepalen van de reële waardewijziging van derivaten zijn scenario analyses uitgevoerd in het treasury management systeem;
• bij niet-afgeleide financiële instrumenten met vaste rentepercentages hebben wijzigingen in marktrente alleen effect op het resultaat wanneer zij gewaardeerd zijn tegen reële waarde. Als zodanig hebben wijzigingen in vaste rentepercentages geen effect op financiële instrumenten met vaste rentepercentages van de Groep omdat die gewaardeerd zijn tegen geamortiseerde kostprijs;
• ook het effect van wijzigingen in marktrentes op niet-afgeleide financiële instrumenten met een variabel rentepercentage wordt meegenomen in de analyse;
• het effect van wijzigingen in marktrentes op financiële instrumenten die aangewezen zijn als afdekking van een netto-investering in een buitenlandse entiteit wordt verwerkt onder financieringslasten in de winst- en verliesrekening. Deze wordt meegenomen in de gevoeligheidsanalyse, waarbij de aanname gedaan wordt dat de hoogte van de afdekking ongewijzigd blijft;
• het effect van wijzigingen in marktrentes op financiële instrumenten die aangewezen zijn als cash flow hedge wordt verwerkt in de component herwaarderingsreserve derivaten van het eigen vermogen. Deze wordt meegenomen in de gevoeligheidsanalyse op het eigen vermogen;
• in het geval van een fair value hedge, waarbij een vaste rente door een renteswap wordt omgezet naar een variabele rente, wordt het afdekkingsinstrument gewaardeerd op reële waarde en worden de wijzigingen in de reële waarde in de winst- en verliesrekening opgenomen. De afgedekte positie wordt voor het afgedekte risico eveneens tegen reële waarde verwerkt. Ook deze waardewijzigingen worden direct in het resultaat verantwoord. Omdat de hedge relatie nagenoeg 100% effectief is, wordt het effect van de fair value mutatie van het afdekkingsinstrument nagenoeg geheel gecompenseerd door de fair value mutatie van de afgedekte positie en heeft als zodanig geen effect op het eigen vermogen. De gevolgen op de winst- en verliesrekening worden meegenomen in de gevoeligheidsanalyse;
• wijzigingen in reële waarde van afgeleide financiële instrumenten die geen onderdeel uitmaken van een hedge relatie als weergegeven in IAS 39 worden verwerkt onder financieringslasten en worden meegenomen bij de gevoeligheidsanalyse;
• het effect op het nettoresultaat wordt bepaald voor de periode van één jaar.

Effecten van wijziginen marktrent 2008

Effecten van wijziginen marktrent 2007

Overige prijsrisico’s
De Groep houdt geen belangrijke aandelenbelangen en/of obligaties die tegen reële waarde worden gewaardeerd en zijn aangemerkt als beschikbaar voor verkoop of tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst- en verliesrekening.

Overige prijsrisico’s die mogelijk een effect hebben op de waardering van financiële instrumenten zijn indices en beurskoersen. Per 31 december 2008 waren er ter waarde van EUR 0,1 miljoen financiële instrumenten (2007: EUR 0,3 miljoen) waarbij de waardering afhankelijk is van indices en beurskoersen.